اختلال بلع در کودکان و نقش آسیب شناس گفتار و زبان در درمان آن

تاریخ : ۱۹ آبان ۱۳۹۷

اختلالات بلع دربرگیرنده مشکلات آماده کردن غذا برای مکیدن، جویدن یا بلع آن است. برای نمونه کودکی که قادر به انتقال غذا به دهان خود نیست یا اینکه نمی‌ تواند لب‌های خود را هنگام غذا خوردن به طور کامل ببندد و در نتیجه باعث ریزش مواد غذایی از دهانش می­‌شود دارای مشکل تغذیه است.

اختلالات بلع که از آن به عنوان دیسفاژی (dysphagia) نام برده می­‌شود، می­‌تواند در مراحل مختلف بلع اتفاق بیفتد که این مراحل شامل:

مرحله دهانی (oral stage)

مرحله حلقی (pharyngeal stage)

مرحله مروی (esophageal stage)

است.

مرحله دهانی : مکیدن، جویدن و انتقال غذا یا مایعات به سمت حلق است.

مرحله حلقی: شامل آغاز بلع، پایین رفتن غذا از گلو، بسته شدن مسیر هوایی برای پیشگیری از وارد شدن مواد غذایی یا مایعات به مسیر هوایی یا آسپیریشن (aspiration) پیشگیری از خفه شدن است.

مرحله مروی: شامل حرکات کرمی شکل در روده و ریخته شدن مواد غذایی از مری به معده است. این مرحله تحت کنترل فرد نیست و به طور غیر ارادی انجام می‌­شود.

نشانه­ ها و­ علایم اختلالات بلع در کودکان:

کودکان دارای اختلالات بلع و تغذیه دارای طیف گسترده­ای از علایم هستند. تمام علایم و نشانه­‌ها در تمامی کودکان مشاهده نمی­‌شود و بسته به نوع مشکل برخی از علایم را نشان می­‌دهند. این علایم شامل:

 

در صورت مشاهده علایم فوق، این کودک باید فوری به آسیب شناس گفتار و زبان (گفتاردرمانگر) ارجاع داده شود. کودک باید مورد ارزیابی عملکرد بلع و تغذیه قرار گرفته و در صورت لزوم با توجه به نتایج ارزیابی های انجام شده اقدامات لازم جهت درمان مشکلات بلع و تغذیه وی صورت پذیرد.

برخی از عوامل ایجاد کننده یا تشدید کننده مشکلات بلع در کودکان شامل موارد زیر است :

– شکاف کام یا لب

– مشکلات مربوط به دندان

– بزرگ بودن زبان

– بزرگ بودن لوزه

– تومور یا وجود توده در گلو

– فلج بودن تارهای صوتی

– تاخیر رشد

شیوع:

در گزارش‌های آماری مختلف، بسته به بیماری‌های پزشکی همراه، ویژگی­‌ها­ی جمعیت مورد مطالعه و ابزارهای تشخیصی مورد استفاده، شیوع اختلال بلع متفاوت ذکر شده است. به عنوان مثال می­‌توان به این موارد اشاره کرد که اختلال بلع در۲۹-۶۹ درصد بیماران سکته­‌ای، ۲۴-۳۴ درصد بیماران دارای ام اس و نزدیک به ۸۱ درصد افراد مبتلا به پارکینسون اتفاق می­‌افتد. همچنین مشکلات بلع در نوزادان و خردسالان نیز شایع است به گونه‌­ای که ۲۵-۴۰ درصد کودکان نوپا و مدرسه رو به درجات مختلفی به اختلال بلع مبتلا هستند.

 

نقش آسیب شناس گفتار و زبان (گفتاردرمانگر)

به دلیل نزدیکی اندام‌های دخیل در بلع با اندام‌های گفتاری، لازم است گفتار درمانگر به عنوان سرگروه تیم توانبخشی درمان اختلالات بلع فعالیت کند. نقش اصلی گفتار درمانگر در اختلال بلع مربوط به حیطه­‌ی ارزیابی و تشخیص میزان ناتوانی­‌های عصبی حرکتی ناحیه دهان و حلق و همچنین درمان در قالب رویکرد­های درمانی حسی حرکتی ناحیه دهان و حلق است.

درمانگاه گفتاردرمانی یکی از محل­‌هایی است که می­‌توان در آنجا با آسیب شناس گفتار و زبان در این باره مشورت کرد و از وی کمک خواست. یکی دیگر از مراکز ارایه خدمات گفتاردرمانی بیمارستان­‌ها ست، جایی که اصولاً گفتار درمانگر باید در نظامی چند تخصصی همراه با سایر متخصصین به درمان اختلالات بلع بپردازد.

از جمله بخش های بیمارستانی که گفتار درمان در آن حضور داردNICU است که به ارزیابی و تشخیص و همچنین درمان اختلال بلع در نوزادان می­‌پردازد. اغلب نوزادان بستری در بخشNICU ، نوزادان نارس هستند، یعنی تولدیافتگان قبل از ۳۷ هفتگی و نوزادان با وزن کمتر از ۲۵۰۰ گرم هستند.

اغلب با شکایت مادران این نوزادان درباره مکیدن ضعیف آن ها روبرو می­‌شویم. مکیدن ضعیف این نوزادان منجر به کند شدن هرچه بیشتر وزن­‌گیری این نوزادان و در نتیجه اختلال رشد آن­ها می­‌شود.

گفتاردرمانگر با انجام تکنیک‌­های تسهیلی، رفلکس مکیدن نوزادان را تقویت می­‌کند و همچنین با ارائه تحریکات و ماساژ­هایی تخصصی و حساب شده منجر به افزایش خون­رسانی به آن نواحی از بدن و بهبود عمل بلع در آن­ها می‌شود که این خود سبب افزایش وزن­‌گیری کودک می­‌شود.

 

ارزیابی:

 

ارزیابی شامل تاریخچه گیری و معاینات فیزیکی است. پس از ثبت مشخصات بیمار اطلاعاتی درمورد بیماری­‌های کودک گرفته می­‌شود، همچنین اطلاعاتی در زمینه علائم دیسفاژی و زمان شروع آنها، مثلاً وجود درد در حین بلع، وجود آسپیراسیون، وضعیت سرفه و گلو صاف کردن بیمار، کیفیت آواسازی بیمار، مدت زمان لازم برای بلع حلقی، وضعیت جویدن، نوع ماده غذایی مصرفی بیمار باید گرفته شود، علاوه بر این­ها قدرت رفلکس Gag ، تغییرات وزن بیمار، داروهای مصرفی رانیز باید در نظر گرفت.

در ارزیابی بیمار همچنین می­‌بایست وضعیت فیزیکی بیمار مانند کنترل تنه، سر و گردن و معاینه اعصاب مغزی و دامنه حرکات و قدرت و عملکرد عضلات دخیل در بلع و رفلکس های دهانی، معاینه و بررسی شود. همینطور وضعیت لثه و دندان­‌های بیمار و بهداشت دهان را نباید از نظر دور داشت.

بررسی وجود یا عدم وجود آسپیراسیون شاید مهم­ترین و حیاتی­‌ترین کار در ارزیابی بیماران مبتلا به دیسفاژی باشد. یکی از دقیق­‌ترین روش‌­ها برای بررسی این وضعیت انجام عمل بلع باریوم در اتاق رادیولوژی، معاینه از طریق فلوروسکوپی ست.در هنگام ارزیابی باید به جنبه‌­های روحی – روانی بیمار نیز توجه کرد.

 

آسیب شناس گفتار و زبان آموزش دیده می­‌تواند ارزیابی کاملی از تغذیه و بلع انجام دهد و برنامه درمانی مناسب و مطلوبی را طرح ریزی کند.

 

نقش آسیب شناس گفتار و زبان در ارزیابی دیسفاژی:

۱٫ گرفتن یک تاریخچه دقیق از وضعیت­‌های پزشکی و علائم اختلال

۲٫ مشاهده توانایی و حرکت عضلات مرتبط با بلع و ارزیابی آن­ها

۳٫ مشاهده وضعیت، رفتار و حرکات دهان در حین خوردن و آشامیدن

۴٫ ارزیابی بلع به کمک آزمون­‌های اختصاصی

 

درمان:

 

از آنجایی که دیسفاژی تقریباَ تمامی ابعاد سلامتی فرد را تحت تأثیر قرار می‌­دهد بنا براین تیم درمانی شامل پزشک عمومی، متخصص گوش و حلق و بینی ، آسیب شناس گفتار و زبان ، متخصص گوارش، متخصص مغز و اعصاب، رادیولوژیست، متخصص تغذیه، روانپزشک ، متخصص ریه و سیستم تنفس، دندانپزشک و جراح عمومی است.

اختلال بلع

اختلال بلع

۱۰ علامت هشدار آلزایمر

 

درمان اختلال بلع را می‌توان در سه مقوله­‌ی درمان رفتاری(که توسط گفتار درمانگر انجام می‌شود)، دارویی و جراحی طبقه بندی کرد. بنابراین درمان دیسفاژی گاهی با روش‌­های گفتاردرمانی و گاه از طریق جراحی و یا دارو انجام می­‌شود. گاهی نیز به ترکیبی از سه روش نیاز است.

 

بلع در نوزادان یک عمل فیزیولژیک است که خود­به­ خود انجام می­‌شود و نیاز به یادگیری ندارد، بنابراین اگر دستگاه تغذیه‌­ای نوزاد مشکلی نداشته باشد، اختلال بلع با کمترین دخالت درمانی و با تحریک صحیح، به جریان طبیعی بلع هدایت خواهد شد. رفع مشکل بلع در نوزادی علاوه بر اینکه مشکلات تغذیه کودک را در آن هنگام مرتفع می­‌کند، احتمالا نقش موثری در تکامل حسی دستگاه گفتار و پیشگیری از بروز اختلال گفتار در آینده خواهد داشت.

 

هدف از نگارش این مقاله آگاهی دادن به جامعه و ایجاد حساسیت و دقت در مورد بلع و اختلالات احتمالی آن بود. بدیهی است که در این مختصر نمی­‌توان تمام جوانب را شرح داد، لذا در صورتی که در این زمینه پرسشی دارید، برای تماس با ما درنگ نکنید./سلامت نیوز

 

  • خدمات درمانی، توانمندسازی عصبی شناختی، توانبخشی عصبی
  • کانال تلگرام موسسه کاردرمانی رشد به مدیریت دکتر ربوبی
  • مقالات عمومی و تخصصی، آموزش، آشنایی با درمان، تشخیص و ...