بازگشت به لیست

کاردرمانی ذهنی-آموزشی

یکپارچگی حسی و هرم یکپارچگی حسی چیست ؟

تاریخ : ۲۲ مرداد ۱۳۹۶   |    نویسنده : حسین ربوبی

کودکان از طریق تعامل با محیط اطراف خود به یادمی گیرند . در عصر کنونی،تعامل کودکان با دنیای اطراف خود روز به روز کمتر می شود. و بازی های کامپیوتری جایگزین بازی های پر تحرک بیرون از منزل شده و کودکان را از بهره برداری صحیح از حواس بدنی خود محروم می سازند. لازم است نقش حواس مختلف در امر یادگیری و آموزش را بدانیم. این حواس بدن ما هستند که اطلاعات محیط اطراف را به مغز منتقل می سازند تا دنیای ما شناخته شود. جین آیرس که یک کاردرمانگر و روانشناس آموزشی بود اعتقاد داشت میان سیستمهای حسی کودک، پردازش حواس و مشکلات حرکتی و یادگیری ارتباط تنگاتنگی وجود دارد. در واقع رویکرد درمانی یکپارچگی حسی در سال ۱۹۷۰ توسط آیرس معرفی شد. به اعتقاد وی یکپارچگی حسی فرآیندی عصبی است که موجب استفاده مفید و مؤثر از بدن در محیط و بر اساس اطلاعات حسی دریافت شده از بدن و محیط اطراف ممکن می شود .در واقع تئوری یکپارچگی حسی که انقلابی در دیدگاه های کاردرمانی کودکان پدید آورد از مطالعات آیرز که یک کاردرمانگر بود ایجاد شد و تاکید اصلی آن بر تاثیرات پردازش حسی بر رشد انسان و عملکردش بود.
کارول استاک کرانوویتز (۱۹۹۸) نیز در توصیف یکپارچگی حسی گفت : یکپارچگی حسی فرایندی دررابطه با سازماندهی اطلاعاتی است که ما از حواس دور و نزدیک کسب می کنیم. زمانی که مغز بطور مناسب و مطلوبی اطلاعات را مورد پردازش قرار دهد ، بطور خودکار و مناسب به این اطلاعات پاسخ خواهیم داد.
باید توجه داشت که ۷ سال اول زندکی زمان اوج گیری یکپارچگی حسی است. در این دوران است که کودک اعضای بدن خویش را می شناسد و سعی در استفاده عملکردی از آن ها دارد. در نتیجه رفتار از او سر می زند. یکپارچگی حسی پایه و اساس آموزش و رفتارهای پیچیده است. یکپارچگی حسی جهت استفاده عملکردی از بدن در محیط لازم است. آگاهی از این فرایند به ما در مورد چگونگی تأثیر حس بر رشد اطلاعات لازم را می دهد.
هرم یکپارچگی حسی Figure-1-The-Pyramid-Of-Learning
جهت دستیابی به یک الگوی منظم برای انجام مداخلات بالینی ، از هرم یکپارچگی حسی استفاده میشود .این هرم به سیر تحول و رشد سیستمهای حسی را ترسیم کرده و به چگونگی رسیدن پردازش دروندادهای حسی از یک تحریک خام حسی تا یک الگوی پیچیده رفتاری می پردازد.
بروز اختلال و نقص در هر مرحله ای از عملکردهای حسی در چرخه و روند دریافت-پردازش-اداراک -تلفیق- شناخت میتواند منجر به پیدایش مشکل در طبقات بالاتر هرم یکپارچگی حسی شود و در سیر رشد تبدیل تحریکات حسی به رفتارهای پیچیده ترکیبی اختلال ایجاد نماید. حال هرچقدر که میزان این اختلال بیشتر و شدیدتر باشد سبب بروز اختلالات رفتاری ناهنجارتری در فرد خواهد شد. البته در بسیاری موارد شاهد هستیم که بروز بیش حسی در الگوهای لمسی و یا کاهش تفسیرهای سیستم عصبی مرکزی از حس عمقی منجر به بروز علائم و رفتارهایی نظیر نقص توجه ، بیش فعالی ، عدم تمرکز شده است و یا نقص در سیستمهای تعادلی منجر به کاهش میل به رقابت با همتایان و گوشه گیری و یا متابعت بیش از اندازه از کودکان دیگر حتی با سن و سال و یا جثه کوچکتر از خود فرد گشته است.
این هرم چهار سطح دارد :
سطح اول: سیستمهای حسی که شامل دو طبقه است : سطح زیرین و زیربنایی آن سیستمهای حسی فرمانده و یا فرا دست و دارای اهمیت بیشتر از لحاظ ارزش تکاملی و سیر تحول رشد ؛ یعنی سیستم حس لمس، سیستم حس عمقی، سیستم حس تعادل . در طبقه بالاتر سیستمهای حسی دنباله رو و یا فرو دست نظیر سیستم حس بویایی، سیستم حس بینایی، سیستم حس شنیداری و سیستم چشایی قرار دارند .
سطح دوم : سطح سیستمهای حسی-حرکتی است که دو طبقه ترسیم دارد . این مرحله اولین ظهور بیرونی تحریکات حسی در قالب چگونگی انجام و انتخاب الگوهای حرکتی است. در طبقه اول ، توازن بدن، آگاهی از دو طرف بدن ، و برنامه ریزی حرکتی قرار دارند و در طبقه دوم توانایی های نظیر طرحواره بدن، رسش رفلکس ها و غربالگری داده های حسی جهت حذف داده ها و تحریکات کم ارزش قرار دارد. نقص درآن میتواند باعث بروز حواس پرتی و عدم تمرکز طولانی و یا کاهش سرعت واکنشهای فرد را به ویژه در امور حرکتی شود .
سطح سوم : سطح سیستمهای ادراکی-حرکتی است. در این سطح بیشتر عملکردهای رفتاری حاصل از تلفیق حسی سیتمهای بینایی و شنوایی هستند . عملکردهایی نظیر هماهنگی چشم و دست، پردازش دیداری-فضایی ، کنترل حرکات چشمی و عملکردهای اولیه مرتبط با زبان و گفتار منتج از پردازشهای تلفیقی حسی لمسی-تعادل و سیستم شنیداری قرار می گیرند. وضعیت دائمی وپایدار بدن فرد نیز در این طبقه قرار می گیرد و به نوعی میتوان چنین استنباط نمود که ناهنجاریهای مربوط به حالت بدن میتواند تلفیقی از اشکال درعوامل لمس-حس عمقی-تعادل و سیستمهای بینایی –شنیداری باشد .
سطح چهارم: سطح شناخت در این سطح توانمندی هایی نظیر تواناییهای آموزشی-تحصیلی، امور روزمره زندگی و رفتارهای سطح بالا قرار می گیرند .

articles_148

  • خدمات درمانی، توانمندسازی عصبی شناختی، توانبخشی عصبی
  • کانال تلگرام موسسه کاردرمانی رشد به مدیریت دکتر ربوبی
  • مقالات عمومی و تخصصی، آموزش، آشنایی با درمان، تشخیص و ...