بازگشت به لیست

کاردرمانی جسمی

ماساژ درمانی در کودکان

تاریخ : ۱۰ مرداد ۱۳۹۷   |    نویسنده : محدثه کریمی

در این مقاله بر آن شدیم تا با تشریح و توضیح ماساژ درمانی،اهداف و فواید آن،گامی در جهت آگاه سازی والدین عزیز برداریم.

ماساژ مجموعه ای از تکنیک ها و مانور های دستی است که با اثرگذاری بر سیستم عصبی و عضلانی، تاثیر بر سیستم عصبی مرکزی(CNS)، سیستم عصبی محیطی( PNS) ، دستگاه موسکولواسکلتال و سایکولوژی فرد دارد.

در دنیای امروز، ماساژ در دو حیطه مجزا استفاده می شود. یکی به عنوان تکنیک ها و مانور هایی که موجب آرامش می شوند و برای عموم کاربرد دارد و توسط تکنسین ها انجام می شود. و دیگری به عنوان “ماساژ درمانی” است که توسط درمانگر ها انجام شده و درواقع از ترکیب علوم آناتومی، فیزیولوژی، پاتولوژی و مسائل اجتماعی- روانی، با تکنیک های ماساژ به دست آمده است.

در حیطه کاردرمانی، با ظهور مکتب های حسی، ماساژ درمانی شکل و معنای جدیدی در درمان اختلالات روانپزشکی کودکان پیدا کرده است.

کارکرد اصلی ماساژ درمانی در سیستم عصبی است. در حیطه ماساژ درمانی، درمانگر با وارد کردن تحریکات حسی خاص در نقاط مشخص، سگمان های خاصی از سیستم عصبی مرکزی(CNS) و نورون حرکتی فوقانی (UMN) فعال ساخته و به دنبال آن پاسخ های مشخصی از مراکز عصبی دریافت می کند.
همانطور که در آیتم های تشخیص PPD و Autism، مطرح می شود، یکی از علائمی که در رفتار و شناخت کودک تاثیر به سزایی می گذارد، اختلالات حسی هستند. این اختلالات حسی شامل اختلال حس عمقی، حس لامسه، حس بینایی، شنوایی، وستیبولار، چشایی و بویایی می باشند. که اصولاً به صورت کم کاری حسی یا پرکاری حسی دیده می شوند.

کم کاری حسی، درواقع درک کمتر پایانه های عصبی، ازدرون دادهای حسی محیطی می باشد که به صورت رفتارهای تحریکی بیش از حد، نمود پیدا می کند. برای مثال کودکی که کم کاری حس لمسی یا کم کاری حسی عمقی دارد، به قول والدین در منزل بیشتر فعالیت هایی همچون بدو بدو، بپربپر، خودزنی، زدن دیگران، خود را به زمین کوبیدن و… را نشان می دهد.

پرکاری حسی، درک بیش از حد پایانه های عصبی از درون دادهای حسی محیطی هستند. وجود پرکاری حسی به صورت رفتارهای تدافعی و پرخاشگری خود را نشان می دهد. برای مثال کودکی که پرکاری حس عمقی و لمسی دارد، به گزارش والدین از بغل کردن، بوسیدن، لمس شدن، لباس عوض کردن به هم می ریزد. حتی گاهی آنقدر این مورد شدید است که کودک حتی لباس را به طور معمول نمی تواند تحمل کند. ماساژ درمانی با توجه به رفتارهای پایانه های عصبی و سیستم اعصاب مرکزی، با ایجاد تحریکات مشخص با آیتم های فشاری- زمانی مختص، در تعدیل و درمان کم کاری و پرکاری حسی دخالت می نماید.

فواید ماساژ درمانی

شاید ساده ترین کاری که می توان با ماساژ انجام داد، تقویت حس لمس است. سیستم پردازش حس لمسی، سیستم غالب و فراگیر در تکامل رشد کودک است که بر سایر سیستمها تاثیر و نفوذ ویژه ای دارد. این روش در مورد کودکانی که زود (Preterm) به دنیا آمده اند ، کودکان با اختلال نقص توجه همراه با بیش فعالی (ADHD) و همچنین کودکان با اختلال اوتیسمAutism باید مورد استفاده قرار بگیرد.

طبق تجارب و تحقیقات انجام شده، ماساژ درمانی در حیطه تعدیل حس های لمس سطحی، عمقی، بویایی و چشایی، در کنار درمانهای کاردرمانی شناختی- حسی- حرکتی کودک، تاثیرات بسزایی در پیشرفت کودک اتیستیک دارد؛ چراکه انرژی و توجه بعد از انجام ماساژدرمانی معطوف به تمرینات و درمان های دیگر می شود.یکی دیگر از مشکلات کودکان مبتلا به طیف اتیسم، تمرکز است که بر پیشرفتشان در اجتماع تأثیر می گذارد. در مطالعه ای مشاهده شد که کودکان به ماساژ با روغن معطر (aromatherapy massage) پاسخ می دهند. نتایج نشانگر افزایش تمرکز و رفتارهای مثبت دیگر در حین ماساژ بود.

مطالعات زیادی نشان داده است که ماساژ به آرامش بدن کمک می‌کند و هوشیاری را افزایش می‌دهد لذا در جهت اختلال نقص توجه ناشی از بیش‌فعالی کودک به کار گرفته می‌شود.

همچنین با انجام ماساژ درمانی، تحمل کاری، تحمل روانی و ارتباط رفتاری- روانی کودک با والدین نیز اصلاح می گردد.

بنابراین ماساژهای تخصصی و انجام مانورهای دستی درمانی با هدف کاهش حساسیت های لمس(بیش حسی لمسی )، بهبود ارتباطات سیناپسهای مغزی-عصبی، افزایش احتمال بسترسازی تعاملات والدین با کودک، کاهش اضطراب و هراس های دوران کودکی، افزایش تحمل روانی و شکیبایی کودکان، افزایش احساس لذت بخش آرامش ، ارتقا و بالابردن تن آگاهی، بهبود مهارت های سیستم لمسی –تعادلی و …. می تواند برای رشد سیستم های مختلف عصبی-شناختی کودک به کار گرفته شود. لازم است که والدین بدانند هر مانور حرکتی دستی روی پوست را می توان ماساژ نامید ولی ماساژ انواع مختلفی دارد و به نوع عمده عمومی و اختصاصی تقسیم می شود. اغلب تصور و باور عمومی از ماساژ به همان مانورهای منجر به آرامش و ریلکسیشن است ولی در ماساژهای تخصصی منظور از ماساژ اولویت بندی تمرینات بر مبنای رسش و محور عصبی Neuroaxis است که با پیروی از مراحل مختلف رشد مراکز و هسته های پردازش کننده سیستم عصب مرکزی CNS به عنوان یک پروتکل کامل و جامع انجام میشود.

این نوع ماساژها همیشه به عنوان پایه ای ترین بنیان حسی در هرم یکپارچگی حسی در آغاز مراحل مداخلات کاردرمانی برای خانواده ها و مراجعین در نظر گرفته میشود، بطور معمول طول مدت دوره ی درمانی این مداخله ی تقویت حس لمسی سه ماه می باشد که با محوریت والد همجنس کودک و با ارائه آموزشهای لازمه به ایشان (بطور عملی) انجام میشود.
الگوها و تمرینات ماساژها بر مبنای تشخیص و مشکل کودکان و همچنین سن کودک و وجود مشکلات همراه و همبود در کودکان بسیار متفاوت است. بطور مثال، اگر والدین کودکی از بی قراری شبانه کودک خود کلافه هستند، بنابراین ماساژهای ارائه شده به این کودک در مقایسه با کودکی که شب ادراری دارد، بدون شک کاملا متفاوت است.
تفاوت مراکز عصبی درگیر در شایعترین اختلالات جسمی – حرکتی کودکان ( فلج مغزی ) و شایعترین اختلالات روانپزشکی کودک (بیش فعالی همراه با نقص توجه ، اوتیسم ) بسیار زیاد است، پس ارائه الگوهای ماساژهای تخصصی تقویت سیستم لمسی ، بسیار بسیار تخصصی می باشد و نیازمند دقت و هدایت کامل متخصصان در این زمینه می باشد البته تخصص در شناخت انواع راههای عصبی و تکاملی و نه اینکه متخصص ماساژ ورزشی و … .

از دیگر فواید ماساژ میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

آرام سازی:از فوائد مهم جسمانی و روانی آرم سازی شامل کاهش مصرف اکسیژن، افزایش شدت و توالی امواج آلفای مغز مربوط به آرام سازی عمیق، کاهش سطح هورمون ها اضطراب و استرس در خون، کاهش ضربان قلب ، تنفس آرامتر، افزایش جریان خون ارگان های داخلی می باشد.

به دلیل تماس چشمی ای که والدین در طول ماساژ با کودک خود دارند؛ شناخت و درک بهتری نسبت به عکس العمل های او پیدا می کنند. همین درک ویژه به نگهداری بهتر آنها از کودکشان کمک می کند.

تعدیل تنوسیته عضلانی و جلوگیری از دفورمیتی ها در کودکان CP

تکنیکهای ماساژ درمانی عامل موثری در تسریع رشد و وزن گیری نوزادان نارس هستند.

در بخش ماساژ تخصصی توانبخشی کلینیک کاردرمانی رشد خدمات ماساژ در حیطه های زیر انجام می شود:
ماساژ درمانی در کودکان مبتلا به حساسیت های لمسی

ماساژ درمانی در کودکان دارای اختلالات یکپارچگی حسی

ماساژ درمانی در کودکان مبتلا به فلج مغزی (CP)

ماساژ درمانی جهت افزایش احساس لذت بخش آرامش و تن آگاهی در کودکان

ماساژ درمانی جهت بهبود مهارت های سیستم لمسی- تعادلی

تهیه و گردآوری:محدثه کریمی کارشناس کاردرمانی و کاردرمانگر سایت جسمی کلینیک کاردرمانی رشد.

منابع:

۱_Massage Therapy Improves Mood and Behavior of Students with Attention-Deficit/hyperactivity Disorder.by Sonya Khilnani , Tiffany Field , Maria Hernandez-Reif , Saul Schanberg. 2009

۲_Barlow J, Cllen L. Increasing touch between parents and children with disabilities: preliminary results from a new program. J Fam Health Care.

۳_ Pishyare E:clinic roshd site:,15/10/2017

۴- فصلنامه آوای اتیسم.شماره ۳

  • خدمات درمانی، توانمندسازی عصبی شناختی، توانبخشی عصبی
  • کانال تلگرام موسسه کاردرمانی رشد به مدیریت دکتر ربوبی
  • مقالات عمومی و تخصصی، آموزش، آشنایی با درمان، تشخیص و ...