بازگشت به لیست

کاردرمانی ذهنی-آموزشی

اهمیت استفاده از روش درمانی اتاق تاریک در درمان اختلالات و مشکلات کودکان

تاریخ : ۲۰ آذر ۱۳۹۷   |    نویسنده : حسین ربوبی

اتاق تاریک بعنوان یکی از زیر مجموعه های محیط چند حسی (Multi-Sensory – Environment) به تقویت عملکردهایی می ­پردازد که در آنها غالباً حس های بینایی، شنوایی، وستیبولار، عمقی و لامسه تحریک و تقویت می ­شود. در این اتاق تمریناتی با هدف بهبود حرکات چشمی، کاوش چشمی ، میدان بینایی ،مهارتهای نوشتاری ،افزایش  توجه و تمرکز، افزایش خود پنداره، آگاهی از بدن، افزایش دامنه حرکتی، افزایش تحمل کاری وکاهش تکانشگری  طراحی شده است.حرکت  چشمها را موجب می شود  یک تصویر خاص دقیق تر و با جزئیات ظریف تر در جهت مرکزی نگاه خیره قرا گیرد . اگر توجه به یک شی موجب بروز حرکات جهشی چشم شود، در نهایت منجر به واکنش های بزرگتر و عمده ­تری در قشر مغزی ناحیه آهیانه­ ای می­شود. بنابراین ارتباط   تنگاتنگی بین حرکات چشمی و توجه وجود دارد. برای بررسی دقیق تر مبحث توجه و حرکات چشمی در ابتدا باید بدانیم توجه چیست و اینکه حرکات چشمی چه ارتباطی با ذات شناختی توجه دارند. نتایج آزمایش ها و مداخلات اخیر حاکی از این است که مدارهای مغزی، مسئول جهت دهی و هدایت   چشم ها به اشیاء مورد نظر، می­توانند نقش عمده و بارزی را در هدایت توجه اعمال کنند. تیرین مور و همکارانش در دانشگاه پرینستون ناحیه ای از قشر مغز را به عنوان میدان بینایی فرونتال (FEF) مورد مطالعه قرار دادند. ارتباطات مستقیم متعددی بین این ناحیه و نواحی متعدد شناخته شده تأثیر گذار بر توجه نظیر نواحی V2٬V3٬V4٬MT و نواحی قشر مغزی آهیانه ای وجود دارد. در مجموع نتایج حاصل از آزمایشات و مطالعات مور حاکی از آن است که تحریک ناحیۀ  FEFموجب بروز تأثیرات فیزیولوژیک و رفتاری بر توجه   می­شود. سایر محققان بر اثر تحریک تکمه های فوقانی  نیز به نتایج مشابهی دست یافته اند. این نتایج ما را به این فرضیه رهنمون می­کند که توجه با سیستم کنترل کننده حرکات چشم به صورت یکپارچه و تلفیقی عمل می­نماید . چشم­ها دریچه­ ای به سمت فکر و روح افراد هستند. معلمان برای درک میزان توجه دانش آموزان شان به   چشم های آنها نگاه می­کنند. حرکات چشمی اطلاعات وسیعی را در مورد رفتار قابل مشاهده فرد فراهم می­کنند که همراه با دیگر خصوصیات از قبیل گفتار و حالات بدنی می­توان عملکرد فرد را تفسیر کرد. ارتباط بین بینایی و تفکر در دهه­های اخیر موجب تحقیقات گسترده ای شده است. در روانشناسی و علوم اعصاب محققان از حرکات چشمی برای تفسیر و آنالیز روندهای شناختی در تکالیف گوناگون   و همچنین جهت بررسی مهارت محاسبه  و مشکلات واژگان   استفاده می­کنند.

در سالهای اخیر استفاده از تفسیر رفتار چشمی بعنوان معیار ارزیابی توجه بسیار متداول و مرسوم شده است. ارتباط بسیار بالای حرکات و الگوهای رفتاری چشم با روندهای توجهی تأییدی مؤکد بر صحت و درستی نتایج در قالب تعمیم آن به عملکردهای توجهی می­باشد. مطالعات متعدد اختلالات حرکت چشمی را با استفاده از روشهایی نظیر  FMRI,PETسنجیده اند و همچنین برای بررسی حرکات چشمی از شیوه هایی نظیر تمرینات  GO-NO GO  تمرینات Ocular Fixation   و فعالیت های جستجوی دیداری  و فعالیت های حافظه ساکادیک استفاده شده است. بررسی سیستم اکولوموتور می­تواند بعنوان یک بررسی مکمل حائز اهمیت باشد زیرا داده­های حاصل از این بررسی در یافته هایی مانند MRI و همچنین سایر آزمون های عصبی -روانشناختی یافت نمی­شود. به همین دلیل تقریباً غیر ممکن است که توجه بینایی را بدون در نظر گرفتن دیدن به مفهوم اینکه در چه نقطه ای چشم ها ثابت می­شوند، در نظر گرفت. از این رو می­توان از بررسی سیستم اکولوموتور به عنوان یک ابزاردقیق برای ارزیابی مسایل شناختی و همچنین رشد نورولوژیک این کودکان  استفاده کرد. در سال ۱۹۸۹ بیلاسما ]و همکارانش در یک مطالعه تأثیر تصویر پس زمینه را بر توجه مورد بررسی  قرار دادند. در این مطالعه کودک باید به یک نور در حال حرکت نگاه کند و در صورت هر گونه اختلال در نور دکمه مورد نظر را فشار بدهد، این مطالعه هم در روشنایی و هم در اتاق تاریک صورت گرفت. نتیجه این مطالعه نشان می­دهد که وقتی مداخلات در اتاق تاریک انجام می­شود درگیری مخچه برای حرکات چشمی تعقیبی مختل بیشتر می­شود، نتایج این مطالعه کاهش چشمگیر در خطاهای چشمی در تاریکی را نشان می­دهد.نتیجه حاصل از تحقیقی دیگر حاکی از این است که مشکلات کودکان مبتلا را می­توان به اختلال عملکرد در ناحیه  Frontal Eye Field منتسب دانست زیرا این ناحیه فعالیت سلولهای مرتبط با تثبیت نگاه را تعدیل می­نماید. این سلولها در تکمه فوقانی قرار دارند. همچنین آنها در پدیده رهاسازی خود از نقطه تثبیت بینایی (FOE:Fixation Offset Effect) مشکل دارند و این امر با تأخیرهای زیادی مواجه می­شوند، منطقه مرتبط با این عملکرد نیز در پره فرونتال لوب قرار دارد.

در سالهای اخیر در پی تأیید ارتباط عمیق حرکات چشمی و توجه­ای و همچنین شفاف شدن زیر بناهای شناختی‌- عصبی حرکت چشمی و تطابق آن با کارکردی پردازشی سیستم ادراکی به نظر می‌رسد که فرصت مناسبی جهت بررسی‌ ارتباط این عوامل در کودکان دچار اختلال نقص توجه فراهم آماده است. با توجه به اینکه نظریات کنترل دیداری و توجهی شواهد کاملی را فراهم آورده اند که مهارتهای بینایی – حرکتی و تقویت مهارتهای ردیابی بینایی جهت داشتن عملکردهای توجهی در همه سطوح مورد نیاز است. یافته­های این پژوهش نشان داد که استفاده از برنامه توانبخشی کامپیوتری مبتنی بر ردیابی بینایی شیوه ای جالب و قابل مطالعه ای برای آموزش الگوهای دیداری و حرکتی می­باشد. استفاده از محیط رایانه به دلایلی چون با ثبات و رها بودن از خواسته های اجتماعی که برای ما استرس آور است و تسلط افراد بر سرعت و درک خود و تکرار پذیری مواد آموزشی در محیط رایانه جهت رسیدن به تسلط در زمینه های اشاره شده بسیار مناسب به نظر می­رسد.

 

  • خدمات درمانی، توانمندسازی عصبی شناختی، توانبخشی عصبی
  • کانال تلگرام موسسه کاردرمانی رشد به مدیریت دکتر ربوبی
  • مقالات عمومی و تخصصی، آموزش، آشنایی با درمان، تشخیص و ...