بازگشت به لیست

روان درمانی

درمان تشنج های غیر صرعی روانزاد با روش روان درمانی پویشی فشرده و کوتاه مدت

تاریخ : ۷ آبان ۱۳۹۸   |    نویسنده : دکتر حسین ربوبی

تشنج کاذب یا شبه تشنج که تشنج غیرصرعی روان‌زاد نیز نامیده می‌شود، تشنجی است که در نتیجه‌ی علل روانی روی می‌دهد.  .  تشنجهای غیر صرعی روانزاد ( psychogenic non-epileptic seizures)که به اختصار PNES نامیده می شوند.  آشفتگیهایی هستند که  به صورت تغییراتی در ادراک،افکار ، احساسات یا رفتار فرد  و در یک دوره محدود زمانی اتفاق افتاده، باطیف متنوعی ازتظاهرات حرکتی، حسی و روانی مشخص میشوند. باوجودیکه مشابه تشنجهای صرعی هستند اما به وسیله یک فعالیت تشنجی در مغز ایجاد نشده اند..الگوهای الکترو فیزیولوژیکال مربوطبه تشنجهای صرعی در آنها دیده نمیشود. PNES تشنجی غیرصرعی است که نتیجه‌ی وضعیت و شرایط روانی می‌باشد، نه عملکرد مغز فرد. اولین حمله PNES معمولا در بین سنین ۲۷ سیبتا ۸۲ سالگی اتفاق میافتد اما ممکن است اولین تشنج حتی در کودکان ۷ ساله یا افراد مسن نیز رخ دهد. سن فرد تاثیری بر شکل بروز تشنج ها ندارد . در حدود ۷۰ درصد بیماران مونث،هستند. شیوع  PNESحدود ۳۳ نفر در هر ۲۹۹ هزار نفر تخمین زده شده است  . در حدود یک ،پنجم بیمارانی که به کلینیکهای صرع مراجعه میکنند، تشخیص PNES دریافت میکنند.

این اختلال اثرات ناتوان کنندهای بر کیفیت زندگی افراد دارد. این اثرات شامل پیامدهای روانشناختی، اجتماعی، فیزیکی و اقتصادی است که باعث ناتوانی در کار، رانندگی و حتی انجام کارهای روزمره میشود.

 افرادمبتلا به PNES بین روانپزشک ونورولوژیست سرگردان هستند و بسیاری از بیماران نیز از خدمات سلامت روانی بهره مندنشده یا به آن ارجاع داده نمیشوند. تمایز ، PNES از صرع دیگر اختلالات پاتوفیزولوژیکال بر اساس یک فرآیند تکراری و تشخیص اولیه اختلال بر اساس توصیف تظاهرات تشنج از زبان بیمار و همراهان او است. همچنان که جریان پیش می رود توصیفهای مشاهده کنندگان دقیقتر میشود و حتی ممکن است که ضبط ویدیویی از زمان حمله تشنج بیمار داشته باشند. پزشکان از دیگر تستهای تشخصی مانندEEG نیز استفاده میکنند و در غیاب پارامترهای مربوط به صرع در EEG میتوان تشخیص PNES را مطرح کرد.زمانی که یک تشخیص PNES مطرح میشود، درمان با داروهای ضد تشنج معمولامتوقف میشود اما گزینه های درمانی نامشخص است و به ندرت، درمان پیگیری میشود. بر اساس پژوهشها، در صورتی که PNES درمان نشود،حملات تشنجی همچنان ادامه پیدا خواهد کرد و حتی نشانه ها بدتر خواهد شد  در حالی که ، PNES شرایطی است که به وسیله تظاهرات فیزیکی تعریف میشود، محققان دریافته اند که PNES در اصل ماهیت روانشناختی دارد     اکثر آنها و ن۱ثقصثقه همه آنها، ملاکهای تشخیصی اختلال نشانه نورولوژیکی عملکردی   دارند . تعدادی ،دیگر تشخیص اختلال نشانه جسمانی  ، گروهی دیگر تشخیص اختلال تجزیه ای و برخی هم تشخیص اختلال استرس پس از سانحه ( PTSD ) را دریافت میکنند. در میان همه این مقوله ها، PNES جز در برخی از موارد مثل اختلال ساختگی تمارض، به عنوان یک عمل ارادی دیده نشده است.   بر اساس پژوهشهای انجام شده، PNES با برخی از اختلالات روانپزشکی همبودی دارد. به صورت خلاصه، همبودی آن ۸۴ تا ۲۲ درصد با اختلالات جسمانی شکل، ۲۲ تا ۹۲ درصد با اختلالات تجزیه ای، ۳۵ تا ۴۹درصد با PTSD  ، تا ۵۷ تا  ۸۵ درصد با افسردگی، ۱۱ تا ۵۰ درصد با اختلالات اضطرابی و ۲۵ تا ۶۷ درصد با اختلالات شخصیت گزارش شدهاست.عوامل خطری که با بروز ، PNES  ارتباط دارند شامل ترومای روانی، تجزیه روانی و اختلال در تنظیم هیجان است.مواجهه با تروماهای روانی در این افراد در برخی پژوهشها تا ۹۰درصد(و به طور میانگین ۷۵ درصد).محققین تعدادی عوامل روانشناختی مرتبط با PNES را مشاهده کردند که شامل ترومای دوران کودکی، کژتنظیمی عاطفی و اجتناب هیجانی است.بیماران مبتلا بهPNESمعمولا تجارب و رویدادهای تروماتیک چندگانه ای را در دوران کودکی گزارش میکنند و این رخدادها در زمینهای از مورد غفلت هیجانی قرار گرفتن بروز پیدا میکند و تا بزرگسالی نیز میتواند ادامه پیدا کند. همچنین بر اساس پژوهشها، افراد مبتلا به PNESتاریخچه ای از مورد سوءاستفاده قرار گرفتن، اتفاقات ناگوار در دوران کودکی و بروز رخدادهای ناخوشایند قبل از شروع نشانه ها گزارش میدهند.  تشخیص زودهنگام PNES به منظور شروع درمانهای مناسب و اجتناب از مصرف داروهای غیر ضروری حیاتی است. در مورد درمان PNES توافق کلی وجود ندارد و اولین مرحله تشخیص یکپارچه توسط روانپزشک، نورولوژیست و روانشناس است  . مداخلات روانشناختی برای ،PNES ، در مراحل اولیه رشد آن است.

در پژوهشی تجربی از نوع موردپژوهی ابتدا با استفاده ازروشهای نقشه برداری مغزی و نظر نورولوژیست و روانپزشک، تشخیص تشنجهای غWRیر صرعی روانزاد در مراجع تایید شد. پرسشنامه افسردگی بک نیز قبل و بعد از مداخلات توسط مراجع تکمیل شد. جلسات رواندرمانی با رویکرد ISTDP در ده جلسه انفرادی و به صورت هفته ای یک جلسه برگزار شد. نتایج مشاهده توسط درمانگر و مراجع، نشان دهنده از بین رفتن تشنجهای غیر صرعی بود. همچنین، مقایسه نمرات مراجع در سیاهه افسردگی بک در پیش آزمون و پس آزمون، بیانگر کاهش قابل ملاحظه میزان افسردگی او بود. بعد از سه و شش ماه جلسات پیگیری برگزار شدو برگشت علائم دیده نشد.یکی از ویژگیهای ISTDP به عنوان درمان متمرکز بر نشانه های عینی اضطراب واحساس، قدرتمند ساختن ظرفیت عضلات برای تحمل اضطراب و تجربه احساس است. به این صورت که بیمار با تمرکز روی نشانه های بدنی تجربه احساسی، مسیر تجربه هیجانی را باز میکند و این اتفاق در طول درمان آنقدر تکرار می شود تا بدن در کنترل اضطراب وتمرکز بر احساس، مهارت لازم را به طور کامل پیدا کند  در فرآیند درمان، بیمار قادر خواهد بود در مواجه شدن با هیجانی که قبلا به دلیل عدم توانایی در کنترل اضطراب همراه با آن سرکوب و یا تبدیل به عمل می کرده است، کنترل آگاهانه ای داشته باشد و به جای تخلیه سریع اضطراب و پناه بردن به دفاعهای جسمانی سازی، احساسات محرک این اضطراب را به طور کامل تجربه نماید..ب  هم فعالسازی احساسات مسدود شده  و هم ارزیابی مجدد آنها، برای تغییر عمیق و پایدار ضروری است.  لازم است بیمار به خاطرآورد که این احساسات و ارتباطات چگونه برقرار و تثبیت شده اند. این فرایندی است که در روان درمانی پویشی فشرده و کوتاه مدت و تحت عنوان باز گشایی ناهشیار روی می دهد. به عبارتی  خاطرات هیجانی هشیار شوند، امکان تجدید نظر در آنها فراهم می شوند. با توجه به یافته های به دست آمده، میتوان گفت که رواندرمانی پویشی فشرده و کوتاه مدت، روش درمانی مناسبی برای کاهش تشنجهای غیر صرعی روانزاد، و در مجموعه های بالینی توسط درمانگران قابل استفاده است.

در پایان مجددا متذکر می شویم این مقاله صرفا به کار برد روان درمانی پویشی فشرده کوتاه مدت  در  تشنجهای غیر صرعی روانزاد اشاره دارد و  در مورد تمام تشنج ها و حملات صرعی قابل تعمیم نیست.

در نگارش این مطلب از مقاله تاثیر روان درمانی پویشی فشرده و کوتاه مدت در درمان تشنجهای غیر صرعی روانزاد نوشته سعید اصلانی   و مهدی خانجانی در فصلنامه مطالعات روانشناسی بالینی،دانشگاه علامه طباطبائی،سال هشتم، شماره سی و یکم، تابستان ۹۷ استفاده شده.

  • خدمات درمانی، توانمندسازی عصبی شناختی، توانبخشی عصبی
  • کانال تلگرام موسسه کاردرمانی رشد به مدیریت دکتر ربوبی
  • مقالات عمومی و تخصصی، آموزش، آشنایی با درمان، تشخیص و ...